Seçimler ve Aleviler üzerine genel değerlendirmeler

Her seçim döneminde Alevilerin oyları merak konusu olur. Bunda şüphesiz bir topluluk duygusu içinde davranıyor olmaları varsayımı ve dahası bu varsayımı doğrular nitelikteki Alevilerin çok partili dönemdeki siyasi reflekslerinin genel bir yönelim içinden olmasının etkisi vardır.

Cumhuriyetin kuruluşuna neredeyse bütün gücü ile destek veren Alevilerin CHP ile temaslarını ve siyasi reflekslerini bu yönde kullanmalarının tarihsel zemini Osmanlı Devletinin siyasi ve sosyal yapısında aramak gerekir. Ne var ki Osmanlıda ‘yok edilen’ Aleviler, Cumhuriyet ile birlikte de ‘yok sayılmaktan’ kurtulamamışlardır.

Bunun ilk somut görüntüsü Alevilerin özgürlükçü bir söylemle yola çıkan DP’ye kitlesel olarak yönelmesidir.

Alevilerin kitlesel olarak ‘bir dönemle’ de sınırlı olsa DP’ye yönelmeleri aslında Alevilerin ‘Özgürlükçü’ söylemlere ilgi duyduklarını gösterir. Nitekim DP’nin iktidarını da baskıcı bir hüviyete bürünmesi karşısında ‘eski’ göz ağrıları CHP’ye yönelmeleri zor olmamıştır.

Alevilerin 1960 yıllarda ‘özgürlük-eşitlik’ gibi kavramların ön plana çıkması ile birlikte ‘sol hareketlerin’ içinde olması ve destek sunması da Alevilerin oylarının CHP açısından çantada keklik olmadığını gösterir.

Yine 1999 Genel Seçimlerinde önemli bir Alevi kitlesinin CHP yerine DSP’ye yöneldiğini seçim sonuçları doğrulamaktadır.

Buradan hareketle Aleviler-CHP ilişkisini CHP’nin temsil ettiği güncel siyasetteki yerine göre tarif etmekte fayda vardır. Ne zaman ki CHP, özgürlükçü söylemlere yönelirse ve bu gün artık kent koşulları ile açığa çıkan sorunlarına sahip çıktığında, Alevilerin CHP’ye daha kitlesel olarak yönelebileceğini söylemek doğru olacaktır.

Toplumun laiklik ekseninde ‘kutuplaşmış’ göründüğü bu günlerde Aleviler-CHP ilişkisini ‘memnuiyetten’ çok ‘mecburiyet’ ile de açıklamak gerekecek gibi görünmektedir.

Ancak Alevilerin 22 Temmuz Seçimlerinde, Bağımsız Sol Adaylara ve sosyalist partilere ‘sağ’a vereceği oydan çok daha fazlasıyla destek olacağını rahatlıkla söyleyebiliriz. Seçmenin gençleşmesinin Alevi Seçmenin gençleşmesi anlamına geldiğini ve Alevi Gençlerin başta büyük şehirler olmak üzere ciddi bir oranda bu kesime oy vereceğini göz önünde bulundurmak gerekir.

Sonuç olarak Alevilerin genel olarak tercihlerini soldan yana kullanacağını düşünüyorum.

Alevilerin kitlesel olarak MHP gibi ‘ırkçı-milliyetçi’, AKP gibi ‘İslami’ söylemli partilere yönelmesi söz konusu değildir. Medyada son günlerde sıkça yer bulmaya başlayan bu ilişkinin, yerellerde birkaç adaylık girişimi ve genelde de sınırlı sayıda ‘göz boyama’ amaçlı girişimlerle sınırlı kalacaktır. Yani Aleviler-Sağ ilişkisinin genel bir eğilime çevrilmesi Aleviliğin tarihsel damarlarına ve güncel anlamı karşısında olanaklı görünmemektedir. Ayrıca sağ ile ilişkili Alevi adayların ‘Alevilikleri’ de artık iyice tartışmalı hale gelmiştir. Kimliklerini gittikleri yerin Alevilik anlayışına göre şekillendiren bu kişilerin ne kadar ‘Alevi’ olduğu tartışmalıdır. Şeriatçı bakış içinde asimile edilmiş, kendi öz kimliğinden iğdiş edilmiş Alevilik ne kadar Alevilik sayılabilir ki?

Aleviler genel memleket sorunlarının yanı sıra, Alevi olmalarından kaynaklanan güncel sorunlarına siyasi partilerin yaklaşımını ciddi olarak izlemektedirler. Artık daha yaygınlaşan kitle iletişim araçlarının sağladığı imkânlarla Alevilerin Seçmen davranışları şekillenebilmektedir.

Alevi nüfusunun ne kadar olduğunun önemi özellikle seçim sonuçları ile yakından ilgili olabilmektedir. Bu anlamda Alevi nüfusunun seçmen nüfusuna dönüşmesi ve bunun seçmen davranışıyla ilişkilendirilmesi hep ilgi konusu olmuştur.

Bu bakımdan Alevi nüfusunun gerçek bir zemin üzerinden belirlenmesi gerekir.

Cumhuriyetin ilk yıllarında Anadolu’da yaşayan nüfusun 1/3’ünün Alevilerden oluştuğu yönünde artık elimizde ciddi incelemeler var. Ancak bu tarihsel veriden hareket ederek bu gün nüfusun 1/3’ün Alevilerden oluştuğunu söylemek mümkün değildir. Fakat ‘Alevi Kimliğine’ duyarlı olarak kendini tanımlamadan yola çıkarak da bir Alevi nüfusu çıkarsamak da doğru olmayacaktır.

Kentleşmenin Alevilerde yaygın olduğu, köylü Alevi nüfusun artık tasfiye noktasına geldiği de ortadadır. Örneğin Sivas’ın Çorum’un Tunceli’nin herhangi bir Alevi köyüne gittiğinizde karşınıza 40–50 nüfus çıkmaktayken, aynı köyün nüfusuna kayıtlı olanların sayısı birkaç bini sayısını bulabilmektedir. Bu köydeki 40-50 nüfusun dışında kalanlar çoğunlukla kentlerde yaşamaktadırlar. Çok sayıda bir nüfus ise yurtdışında bulunmaktadır.

Bu arada Alevilerde kentleşme ve onun bir sonucu olarak ‘eğitim’in yaygınlaşması ile diğer toplumsal gruplara nazaran nüfus artış oranının düşük olduğunu da hesaba katmak gerekir. Bu verilerden hareketle AB ilerleme Raporunda telafuz edilen 12 milyonun nüfusunun birkaç rakam üstünde bir alevi nüfusundan söz edilmesinin gerçekçi olacağını düşünmekteyim.

Anadolu’da yaşayan önemli bir Alevi nüfusu için ‘serçeşme’ olarak kabul ettikleri Hacıbektaş inanç merkezi olarak kabul edilir. Bu durum aşağı yukarı bu günde sürmekle birlikte kentleşmenin açığa çıkardığı kimi sorunlarla geleneksel yapıda ciddi kırılmalar yaşanmış ve Sivas-Maraş-Çorum gibi Katliamlarının da açığa çıkardığı varlığına yönelik tehditin de etkisi ile kentlerde varlıkların devamı ve inançlarını sürdürmenin bir yolu olarak örgütler kurmuşlardır. Bu örgütler kısa bir süre içinde aynı zamanda inançların yaşatıldığı mekânlara dönüşmüş, bu durum bir yandan inanç ile bağının yeniden kurulmasına vesile olurken bir yandan da inancın ve kimliğin sürdürülmesinde yeni ilişkiler üretmiştir.

Geleneksel inanç önderliği, kentleşme ile birlikte artık yeni kalıplara bürünmüştür. Alevi Örgütlerinin sağladığı ortamlar içinde inanç önderliği artık yeni bir şekil almış görünmekle birlikte başka biçimler altında da olsa Hacıbektaş ve burada temsil edilen manevi anlam inanç merkezi olarak varlığını sürdürmektedir.

Öyle ki Alevi Örgütleri bu durumu zaman zaman teyit edecek ilişkilere girmek zorunluluğu duymaktadırlar.

Aleviler sadece kentlere değil önemli bir oranda yurdışına da göç vermiştir. Ülke içinde Alevi kimliği ile kendini tanımlama oransal olarak azdır. Alevilere karşı tehditlerin artığı dönemlerde bu oran artarken, olağan dönemlerde azalabilmektedir. Sivas Katliamı sonrası gelişmeleri böyle değerlendirmek lazımdır. Başkaca ‘kimlikler’ ( Meslek, Parti, Cinsiyet, Sınıf) Alevi kimliğinin önüne geçebiliyor veya baskın çıkabiliyorken bu gün yurtdışında yaşayan Alevilerde inanç kimliği daha baskın görünmektedir. ‘Ötekinin Ötekisi’ olmaktan kaynaklı olarak bu diğer kimlikler içinde böyledir. Avrupa'da yaşayan bir Alevinin hayatında entegrasyondan da kaynaklı sorunlar nedeniyle Alevi kimliği her düzeyde kendini hissettirmektedir. Avrupa’da yaşan Alevi İşten çıkınca lokal olarak kullanılan Alevi derneğine gider. Günlük hayatında bu merkezli yürütür. Orda yemek yer, kâğıt oynar, içkisini içer ve hatta düğünü, nişanını yine orada yapar. Bu ruh haliyle yaşayan Aleviler, Türkiye'de yaşayan kardeşlerinin neden kendisi kadar Alevilik mücadelesine katılmadığını anlamakta zorlanır, onu eleştirir. Türkiye'de yaşayan bir Aleviler ise kendilerini öncelikli olarak inançlarıyla tanımlamıyor. Türkiyeli Aleviler işçi, avukat, mühendis, takım taraftarı, parti üyesi gibi farklı kimlikleri de taşıyabiliyor. Ve bu kimlikleri ile inanç kimliği arasında bir denge kuruyor. Bu açıdan da günlük yaşam pratiğinde ihtiyaç duyduğu oranda inanç kimliğini ön plana çıkarmaktadır.

Yurtdışında yaşayan Alevilerin bu nedenle de olsa gerek örgütlülüğü ve toplumsal organizasyonu yoğundur. Doğallıkla bu örgütlük yaşadığı topulumdaki bütünleşme koşullarına paralel ve onun bir sonucu olarak, kendi ülke sorunlarına daha duyarlı davranabilmekte, yüzünü oraya dönebilmekte ve kendi ülkesindeki toplumsal ve siyasi temsiliyetine ve sorunlarına göre yüzünü dönebilmekte, tavır alabilmektedir. Bu anlamda adına ‘diaspora’mı denir başka bir şey mi denir ama yurtdışında yaşayan ve örgütlenen Alevilerin ülke sorunlarına karşı bir duyarlılık içinde olduğu dahası bu duyarlılığın bazen ülke içindeki Alevilere yön vermeye, onun önüne geçmeye istekli davrandığı bilinmektedir.

Maddi imkânların fazlalığı ve bunun sağladığı cazibe zaman zaman ülkede de karşılık bulabilmekte ya da çatışmalara dönüşebilmektedir. Bu durum da en fazla kendini reel siyaset zemininde hissettirmektedir. Özellikle seçim dönemlerinde yurtdışı örgütlülüğü Alevilerin Sözcüsü gibi davranmaya istekli davranmaktadır. Örneğin günlerde seçimlerin yaklaşmasından dolayı Alevi Örgütlenmeleri yurtdışındaki örgüt temsilcilerinin müdahaleleri ile ciddi sarsıntılar yaşamış ve yönetim değişiklikleri olmuştur. Yine bu seçimlerde çok sayıda yurtdışından ‘Alevi Temsilci’ sıfatı ile adaylık başvurusu yapılması bunu doğrulamaktadır.

Seçim dönemleri ile birlikte açığa çıkan bu çatışma görüntüsünün seçim sonrasında Türkiye’ye özgü politik gelişmelerle olağanlaşması beklenir.

(*) Yazı Sabah Gazetesinden Barış Erdoğan ile DİHA'dan Kenan Karkaya'ya verilen mülakatların birleştirilmiş halidir.

Av. Fevzi GÜMÜŞ

KAYNAK: www.alevihaber.org